*** OD ANTENY, PRZEZ CHINCH, PO S-VIDEO ***
Wyciągnąłeś Commodore 64 z piwnicy, zasilacz jest, joystick jest — i zostaje pytanie za sto punktów: jak podłączyć Commodore 64 do telewizora, żeby zobaczyć niebieski ekran BASIC-a zamiast śniegu? Odpowiedź zależy od tego, jaki masz telewizor. Poniżej trzy sposoby na oryginalny sprzęt — od najprostszego po taki, który daje obraz ostrzejszy, niż pamiętasz z dzieciństwa — plus ratunek dla współczesnych telewizorów bez wejścia AV.
Co Commodore 64 ma z tyłu
Zajrzyj na tylną ściankę komputera. Za obraz odpowiadają tam dwa gniazda:
- Wyjście antenowe (RF) — metalowe gniazdko obok przełącznika kanału. Wypuszcza gotowy sygnał telewizyjny, taki jak z anteny.
- Gniazdo A/V — okrągły DIN — osiem pinów w nowszych modelach, pięć w najstarszych „breadbinach". To ono daje dobry obraz i dźwięk.
Zasada jest prosta: im dalej od anteny, tym lepszy obraz.
Sposób 1: kabel antenowy — działa zawsze, wygląda najgorzej
Jeden koniec do gniazda RF w komputerze, drugi do wejścia antenowego telewizora. W telewizorze włączasz strojenie ręczne i szukasz obrazu w okolicach kanału 36 w paśmie UHF. W wersji PAL — a taka trafiała do Polski — częstotliwość nadawania reguluje się trymerem w środku komputera, w zakresie mniej więcej kanałów 36–39; dwupozycyjny przełącznik kanału 3/4 to cecha wersji amerykańskiej (NTSC).
Efekt: obraz miękki, kolory rozmyte, a przy tekście w trybie 40 kolumn litery zlewają się w kaszę. Za to działa nawet na telewizorze, który nie ma żadnego innego wejścia — i dokładnie tak większość z nas grała w latach 80.
Sposób 2: kabel A/V do wejścia RCA (chinch)
Standardowy kabel do C64 to DIN 8-pin z jednej strony, dwa wtyki RCA z drugiej: żółty to obraz (sygnał kompozytowy), biały to dźwięk. Commodore 64 gra mono — z gniazda A/V wychodzi jeden sygnał dźwięku, więc jeśli Twój kabel ma trzeci, czerwony wtyk, to jest on po prostu martwy. Chcesz mieć dźwięk z obu głośników? Potrzebny kabel albo rozgałęźnik, który rozdziela ten sam sygnał mono na oba wejścia telewizora.
Wpinasz w wejście AV telewizora, przełączasz źródło i gotowe. To wyraźny skok jakości względem anteny: czystsze kolory, czytelny tekst, mniej szumu. Uwaga na kable z aukcji — jeśli obraz jest czarno-biały, kabel najprawdopodobniej podaje samą luminancję i gubi sygnał koloru.
Sposób 3: S-Video, czyli luma i chroma osobno
Mało kto wie, że układ graficzny VIC-II wyprowadza obraz rozdzielony na jasność i kolor — czyli dokładnie to, co robi standard S-Video. Wystarczy kabel DIN 8-pin na S-Video (dźwięk osobnym wtykiem) i telewizor albo monitor z takim wejściem. Znikają rozmycia i migotanie kolorowych krawędzi, których na sygnale kompozytowym nie da się uniknąć.
Jeśli trafi Ci się okazja kupienia monitora Commodore 1084 — to jest docelowe miejsce dla Commodore 64: kineskop, 50 Hz i obraz taki, jaki zaprojektowali inżynierowie. Żaden nowoczesny wyświetlacz tego nie podrabia w stu procentach. Jeśli natomiast trafisz na model 1702, upewnij się, że to wersja PAL — sprowadzane z USA egzemplarze NTSC pokażą na naszym Commodore obraz czarno-biały.
Jak podłączyć Commodore 64 do telewizora bez wejścia kompozytowego
Nowy telewizor często nie ma już ani anteny analogowej, ani żółtego chinchu. Masz wtedy trzy wyjścia:
- Tani konwerter AV na HDMI — kilkadziesiąt złotych, zadziała, ale dorzuca opóźnienie i bywa, że gubi sygnał 50 Hz PAL. Do pokazania znajomym wystarczy; do grania w zręcznościówki potrafi irytować.
- Porządny skaler retro — kosztuje wielokrotnie więcej, za to przyjmuje sygnał rozdzielony na jasność i kolor, i daje ostry, stabilny obraz bez zauważalnego lagu.
- Stary telewizor kineskopowy — często do odebrania za darmo, a daje obraz, którego nie podrobi żaden konwerter. Do C64 nadal najlepszy wybór.
Zanim włączysz: sprawdź zasilacz
To najważniejszy akapit w tym poradniku. Oryginalny zasilacz C64 — ta zalana żywicą kostka, której nie da się otworzyć ani naprawić — po czterdziestu latach bywa zabójcą. Kiedy pada w nim stabilizator 5 V, na płytę główną idzie za wysokie napięcie i zabija procesor oraz układy pamięci, a nowych nikt już nie produkuje. Jeśli Twój Commodore ma dla Ciebie wartość sentymentalną, kup współczesny zasilacz z zabezpieczeniem albo zmierz napięcie przed pierwszym włączeniem. Naprawiliśmy dość maszyn zabitych przez własny zasilacz, żeby powtarzać to przy każdej okazji.
Coś nie działa — szybka diagnoza
- Śnieg zamiast obrazu przy antenie — złe strojenie albo przełącznik kanału w drugiej pozycji.
- Obraz czarno-biały — brak sygnału koloru: podejrzany kabel albo telewizor ustawiony na inny system koloru.
- Pionowe paski na tle — znane „jailbars" — wada obecna właściwie na wszystkich oryginalnych płytach, w późniejszych shortboardach nawet wyraźniejsza; ogranicza się ją filtrami montowanymi w środku komputera.
- Jest obraz, nie ma dźwięku — dźwięk idzie osobnym wtykiem z gniazda A/V, a przy podłączeniu antenowym siedzi w sygnale telewizyjnym i zależy od strojenia.
- Czarny ekran mimo zasilania — najczęściej zasilacz albo utleniony układ w podstawce. To już temat na serwis, nie na kabel.
A jeśli nie chcesz się w to bawić
Wszystko powyżej dotyczy oryginalnego sprzętu z lat 80. Jeśli wolisz retro bez kabli i lutownicy, istnieją współczesne maszyny zgodne z Commodore 64, które wpina się po prostu w HDMI — pisaliśmy o nich we wpisie o MEGA65 i Ultimate 64. O tym, że sama marka wraca do gry, przeczytasz w tekście o powrocie Commodore.
A jeśli chcesz zagrać na prawdziwym Commodore i nie zamierzasz kompletować kabli — wynajmujemy sprzęt retro na urodziny, eventy i imprezy firmowe: przywozimy, podłączamy i uruchamiamy sami. Jesteśmy stowarzyszeniem z Opola, które te maszyny ratuje, naprawia i pokazuje ludziom. Masz pytanie o swojego C64? Napisz do nas — chętnie pomożemy. Więcej o historii samego komputera znajdziesz w haśle Commodore 64 na Wikipedii. 🕹️